Keto na je vijftigste: onze ervaringen én hoe het werkt

Sinds mijn vijftigste heb ik echt een ander lichaam gekregen. Niet een paar kleine veranderingen, maar gewoon een ander lijf. Ik moet er soms nog steeds aan wennen als ik in de spiegel kijk. Waar ik vroeger altijd slank was en vrij gespierd zonder daar heel veel moeite voor te doen, lijkt mijn lichaam tegenwoordig andere plannen te hebben.

Remco (mijn vriend) heeft precies hetzelfde. We waren eigenlijk allebei van die gespierde sprietjes. We hoefden vroeger maar langs een fitnessapparaat te lopen of er verscheen vanzelf weer een spier. Tegenwoordig werkt dat toch nét even anders.

Vooral dat hardnekkige laagje buikvet. Dat is ineens een stuk gezelliger geworden dan wij eigenlijk hadden bedacht. En hoe fanatiek we ook wandelen, krachttraining doen of inmiddels trainen voor een Hyrox, als daar ’s avonds een reep chocolade of een halve pot drop tegenover staat, houdt de weegschaal alles feilloos in balans. Nou ja… eigenlijk niet helemaal. Die balans sloeg de laatste tijd steeds een beetje de verkeerde kant op.

Daarom besloten we eens eerlijk naar onze gewoontes te kijken. We bewegen genoeg. We eten overdag best gezond. Maar die dagelijkse suikerbom aan het einde van de dag? Daar viel duidelijk nog winst te behalen.

Tegelijkertijd waren we al een tijdje nieuwsgierig naar keto. Je hoort er zoveel over. Voor de één is het dé manier om af te vallen, voor de ander een veel te streng dieet. Toen we via het platform Leefbewust de kans kregen om een driedaagse keto smoothie challenge te proberen, hoefden we daar dan ook niet lang over na te denken.

Niet omdat we een wondermiddel verwachtten. Wel omdat we benieuwd waren wat er zou gebeuren als we ons lichaam eens op een heel andere manier van brandstof zouden voorzien.

Die drie dagen werden uiteindelijk vijf. Simpelweg omdat we ons verrassend goed voelden. En daarmee begon eigenlijk pas onze echte kennismaking met het ketogeen dieet.

Herken jij dit ook?

Ik heb de afgelopen maanden regelmatig gedacht: ligt het aan mij of hoort dit gewoon bij ouder worden?

Want eerlijk is eerlijk, ik ben nog steeds dezelfde Bonnie. Ik wandel graag, ben graag buiten, sport regelmatig en probeer bewust te leven. Sterker nog, de laatste tijd zijn we zelfs aan het trainen voor een Hyrox. Iets waarvan ik een paar maanden geleden nog had gedacht dat het alleen was weggelegd voor fanatieke twintigers.

Toch merkte ik dat mijn lichaam andere keuzes begon te maken dan ikzelf. Mijn broeken zaten net iets strakker. Mijn taille leek langzaam te verdwijnen en dat buikje… dat bleef gewoon zitten. Niet enorm, maar precies genoeg om me eraan te storen wanneer ik langs een spiegel liep of een foto van mezelf zag.

Het grappige is dat ik om me heen steeds vaker hetzelfde hoor. Vriendinnen die ineens zeggen dat ze niets anders eten dan vroeger maar toch dat buikje krijgen. Mannen die ontdekken dat hun buik harder groeit dan hun spierballen. Mensen die altijd alles konden eten zonder aan te komen en zich ineens afvragen waar die luxe gebleven is.

Waarom verandert je lichaam na je vijftigste?

Hoewel we het soms gekscherend afdoen als “de leeftijd”, gebeurt er achter de schermen eigenlijk best veel.

Bij vrouwen speelt de overgang vaak een grote rol. De hoeveelheid oestrogeen neemt af en dat heeft invloed op de manier waarop vet in het lichaam wordt opgeslagen. Waar vet vroeger vaker op de heupen of benen terechtkwam, verschuift dat na de menopauze vaker richting de buik.

Ook mannen ontkomen niet aan veranderingen. Vanaf middelbare leeftijd neemt de hoeveelheid testosteron langzaam af. Dat gebeurt veel geleidelijker dan de hormonale veranderingen bij vrouwen, maar ook dat heeft invloed op spiermassa, vetverdeling en stofwisseling.

Daar komt nog iets bij. Vanaf ongeveer je dertigste verliezen we langzaam spiermassa. Dat proces versnelt naarmate we ouder worden. Minder spieren betekent ook dat je lichaam in rust iets minder energie verbruikt. Het verschil lijkt misschien klein, maar over maanden en jaren kan dat behoorlijk oplopen.

Eigenlijk is het heel logisch dat veel mensen na hun vijftigste merken dat dezelfde leefstijl niet meer hetzelfde resultaat oplevert. En dat is eigenlijk wel een geruststellende gedachte. Ik ben niet de enige!

Dat buikje is meer dan alleen een schoonheidsdingetje

Laten we eerlijk zijn. Natuurlijk vinden de meeste mensen het leuk als hun broek weer wat lekkerder zit. Dat geldt voor mij net zo goed. Maar tijdens het lezen over keto kwam ik iets interessants tegen. Artsen maken namelijk onderscheid tussen het vet dat direct onder je huid zit en het vet dat dieper in de buikholte rondom je organen ligt. Dat laatste wordt visceraal vet genoemd.

Juist dat vet lijkt een grotere rol te spelen bij gezondheidsproblemen zoals een verhoogde bloeddruk, diabetes type 2 en hart en vaatziekten. Dat betekent gelukkig niet dat ieder buikje meteen ongezond is. Verre van zelfs. Maar het verklaart wel waarom zoveel wetenschappers geïnteresseerd zijn in voeding die invloed heeft op de manier waarop ons lichaam energie opslaat en verbrandt.

En daarmee kwam ik vanzelf weer terug bij keto.

Van nieuwsgierigheid naar een experiment

Ik moet eerlijk bekennen dat ik altijd een beetje sceptisch ben geweest als het om diëten gaat. Er is altijd wel weer iets nieuws. Vetarm. Suikervrij. Intermittent fasting (bevalt mij goed). Carnivoor. Sapkuren. Wonderpillen. De lijst is eindeloos. Meestal verdwijnen zulke hypes net zo snel als ze gekomen zijn.

Keto voelde voor mij in eerste instantie eigenlijk niet anders. Weer zo’n voedingshype waar half Instagram lyrisch over is. Tot ik me er iets meer in ging verdiepen. Ik ontdekte namelijk dat keto helemaal niet nieuw is. Sterker nog, het bestaat al ruim een eeuw. Dat verraste me misschien nog wel het meest.

Toen Leefbewust ons uitdaagde of we hun driedaagse keto smoothie challenge wilden proberen, leek dat daarom een mooie aanleiding om er eindelijk eens echt in te duiken. Niet om meteen onze hele leefstijl om te gooien, maar gewoon uit nieuwsgierigheid. Drie dagen leek bovendien lekker overzichtelijk. Als het niets was, konden we daarna altijd weer een boterham smeren.

Alleen liep het net even anders. Na die drie dagen voelden we ons allebei verrassend goed. We hadden minder behoefte om te snoepen, voelden ons energiek en misten die chocolade eigenlijk veel minder dan verwacht. Dus besloten we er nog twee dagen aan vast te plakken. Niet omdat iemand dat van ons verwachtte, maar omdat we zelf benieuwd waren wat er zou gebeuren als we nog iets langer doorgingen.

Keto is ouder dan je denkt

Misschien wel het grootste misverstand over keto is dat het een moderne afvaltrend zou zijn. Dat is het eigenlijk helemaal niet.

Het ketogeen dieet werd al in de jaren twintig van de vorige eeuw ontwikkeld door artsen die een behandeling zochten voor kinderen met ernstige epilepsie. Ze ontdekten dat een voedingspatroon met heel weinig koolhydraten en relatief veel vetten ervoor kon zorgen dat sommige patiënten minder epileptische aanvallen kregen. Nog altijd wordt een streng medisch ketogeen dieet in bepaalde gevallen ingezet bij moeilijk behandelbare epilepsie, uiteraard onder begeleiding van specialisten.

Pas tientallen jaren later begonnen onderzoekers zich af te vragen of dezelfde stofwisseling ook voordelen zou kunnen hebben voor mensen met overgewicht, diabetes type 2 of metabole problemen. Daardoor kreeg keto langzaam ook buiten de medische wereld bekendheid.

De afgelopen tien jaar is het dieet enorm populair geworden. Dat heeft voordelen en nadelen. Het voordeel is dat er veel informatie beschikbaar is. Maar het nadeel is dat sociale media het soms laten lijken alsof keto een wondermiddel is waarmee iedereen vanzelf afvalt. Maar zo simpel is het natuurlijk niet. En precies daarom wilde ik me er verder in verdiepen. Niet om op zoek te gaan naar de volgende hype, maar om te begrijpen waarom zoveel mensen er zulke verschillende ervaringen mee hebben.

Wat gebeurt er eigenlijk als je lichaam in ketose raakt?

Voordat we aan de smoothie challenge begonnen, had ik eerlijk gezegd geen idee wat ketose nu precies was. Natuurlijk had ik de term weleens gehoord, maar ik stelde me er vooral iets ingewikkelds bij voor. Iets waar je allerlei tabellen voor moest bijhouden en waarbij je voortdurend met een rekenmachine naast je bord zat om koolhydraten te tellen. Dat bleek in de praktijk gelukkig een stuk minder spannend.

Ons lichaam draait normaal gesproken vooral op glucose. Die glucose halen we uit koolhydraten die we dagelijks eten, zoals brood, pasta, rijst, aardappelen, fruit en natuurlijk uit suiker. Zodra je eet, worden die koolhydraten afgebroken tot glucose en gebruikt je lichaam die als brandstof voor je spieren, je hersenen en eigenlijk voor alles wat je doet.

Wanneer je de hoeveelheid koolhydraten sterk verlaagt, gebeurt er iets bijzonders. Je lichaam merkt dat de voorraad glucose langzaam opraakt en moet op zoek naar een andere energiebron. Die vindt het in vetten. In de lever worden vetzuren omgezet in zogenaamde ketonen, kleine energiedeeltjes die vervolgens als alternatieve brandstof dienen. Op dat moment spreek je van ketose.

Eigenlijk beschikt ons lichaam dus over een prachtig reservesysteem. Dat is helemaal niet nieuw of onnatuurlijk. Integendeel. Onze voorouders hadden niet altijd drie maaltijden per dag tot hun beschikking. In tijden van voedselschaarste schakelde het lichaam vanzelf over op vetverbranding om toch voldoende energie te kunnen leveren. Ketose is dus geen kunstmatig trucje, maar een mechanisme dat al duizenden jaren in ons lichaam aanwezig is.

Dat vond ik misschien wel een van de leukste ontdekkingen tijdens mijn zoektocht naar informatie over keto. Ik had altijd gedacht dat het een moderne uitvinding was, terwijl het eigenlijk juist gebaseerd is op iets heel natuurlijks.

Dat betekent overigens niet dat je na één dag zonder boterham automatisch in ketose bent. Hoe snel dat gebeurt, verschilt sterk per persoon. Factoren als beweging, de hoeveelheid koolhydraten die je eet en zelfs je stofwisseling spelen daarbij een rol. Bij de meeste mensen duurt het enkele dagen voordat het lichaam volledig overschakelt.

Vetten zijn ineens niet meer de vijand

Ik ben opgegroeid in de tijd waarin vet vooral slecht was. Halvarine was beter dan roomboter, yoghurt moest mager zijn en overal verschenen producten waarop met grote letters ‘0% vet’ stond. Alsof vet de grote boosdoener was achter alle gezondheidsproblemen.

Inmiddels weten we gelukkig dat het verhaal genuanceerder ligt. Ons lichaam heeft vetten juist hard nodig. Ze leveren energie, helpen bij de opname van vitamines en spelen een belangrijke rol bij de aanmaak van hormonen. Het verschil zit vooral in het soort vet dat je eet.

Tijdens een ketogeen voedingspatroon vormen gezonde vetten juist een belangrijk onderdeel van je dagelijkse voeding. Denk aan avocado, noten, olijfolie, zalm, eieren en volvette zuivel. Dat voelde in het begin eerlijk gezegd best vreemd. Ineens was een avocado geen caloriebom meer, maar een prima lunch. En een handje macadamianoten veranderde van ‘ongezond tussendoortje’ in een verantwoorde snack.

Dat is voor veel mensen wel even schakelen. Jarenlange voedingsadviezen verdwijnen nu eenmaal niet van de ene op de andere dag uit je hoofd.

Onze eerste dagen zonder suiker

Wat me misschien nog wel het meest verbaasde, was dat ik helemaal niet voortdurend honger had. Sterker nog, ik had juist minder trek dan normaal. Dat was een ervaring die ik totaal niet had verwacht.

Normaal gesproken ontstaat er na het avondeten vanzelf een vast ritueel. We zetten een kop thee, ploffen op de bank en voor ik het weet ligt er ergens een reep chocolade open of verdwijnt er ongemerkt een halve pot drop. Niet omdat we honger hebben, maar omdat het zo’n ingebakken gewoonte is geworden.

Tijdens de smoothie challenge gebeurde er iets opmerkelijks. Natuurlijk dacht ik de eerste avond nog wel even aan chocolade, maar dat gevoel verdween ook weer verrassend snel. Pas toen realiseerde ik me hoeveel van mijn eetmomenten eigenlijk helemaal niets met honger te maken hadden. Ze hadden vooral met gewoonte te maken.

Ook onze energie voelde anders. Ik had niet ineens het idee dat ik de Mount Everest kon beklimmen, maar ik merkte wel dat de bekende energiedip halverwege de middag uitbleef. Mijn energie leek gelijkmatiger verdeeld over de dag. Ook Remco zei meerdere keren dat hij zich opvallend fit voelde.

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat iedereen dezelfde ervaring heeft. Sommige mensen voelen zich de eerste dagen juist wat slap of krijgen hoofdpijn. Dat wordt vaak de ‘keto griep’ genoemd. Die klachten ontstaan doordat het lichaam moet wennen aan een andere manier van energie produceren en bovendien meer vocht en mineralen verliest. Voldoende drinken en extra aandacht besteden aan elektrolyten kan daarbij helpen.

Wij hadden daar gelukkig nauwelijks last van. Misschien hadden we geluk, misschien paste deze manier van eten gewoon beter bij ons dan we vooraf hadden gedacht. Dat durf ik na een paar dagen natuurlijk nog niet met zekerheid te zeggen.

Wat zegt de wetenschap?

Juist omdat er online zoveel enthousiaste verhalen rondgaan, was ik benieuwd wat wetenschappers eigenlijk over keto zeggen. Is het echt zo’n wonderdieet als sommige influencers beweren, of ligt het genuanceerder?

Zoals zo vaak ligt de waarheid ergens in het midden.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een ketogeen voedingspatroon mensen kan helpen gewicht te verliezen, zeker in de eerste maanden. Dat komt deels doordat het lichaam vet als brandstof gebruikt, maar ook doordat veel mensen vanzelf minder calorieën binnenkrijgen. Vetten en eiwitten zorgen namelijk voor een langduriger verzadigd gevoel dan snelle koolhydraten.

Daarnaast laten onderzoeken zien dat keto bij sommige mensen kan bijdragen aan een betere regulatie van de bloedsuikerspiegel en een verbeterde insulinegevoeligheid. Daarom wordt er ook veel onderzoek gedaan naar de mogelijke rol van een ketogeen voedingspatroon bij mensen met diabetes type 2, uiteraard altijd onder medische begeleiding.

Tegelijkertijd zijn wetenschappers ook voorzichtig. Over de effecten op de lange termijn is nog niet alles bekend en bovendien blijkt uit onderzoek dat een voedingspatroon alleen vol te houden is wanneer het goed bij iemand past. Daar zit misschien wel de belangrijkste les. Het beste dieet bestaat niet. De beste manier van eten is uiteindelijk de manier die je jarenlang met plezier kunt volhouden én die je lichaam goed doet.

Dat vond ik eigenlijk een heel geruststellende conclusie. Het haalde voor mij de druk eraf. Ik hoef niet te kiezen tussen ‘helemaal keto’ of ‘helemaal niet’. Ik mag best ontdekken wat voor mijn lichaam werkt.

Toen begon het eigenlijk pas

Na vijf dagen zat de smoothie challenge erop. Je zou denken dat daarmee ook ons keto-avontuur eindigde, maar eigenlijk gebeurde het tegenovergestelde. Juist toen begonnen we nieuwsgierig te worden. Hoe zou het zijn om zonder de smoothies verder te gaan? Zou dat fijne gevoel blijven? En vooral: wat eet je dan eigenlijk?

De eerste supermarkt na de challenge was ineens een heel andere ervaring dan normaal. Ik draaide verpakkingen om en begon ik etiketten te lezen. Het is geen verrassing maar, suiker blijkt werkelijk overal in te zitten. Ik deed al best bewust boodschappen, maar besloot dit nog bewuster te doen. betrapte mezelf erop dat ik ineens veel bewuster boodschappen deed. Niet omdat ik alles perfect wilde doen, maar omdat ik eindelijk eens keek naar wat ik eigenlijk al jaren kocht.

Hoe nu verder?

Als ik één ding heb geleerd sinds mijn vijftigste, dan is het dat je lichaam voortdurend verandert. Wat jarenlang vanzelfsprekend was, blijkt ineens niet meer zo vanzelfsprekend. Vroeger hoefde ik maar een week iets gezonder te eten en was ik die extra kilo weer kwijt. Tegenwoordig lijkt mijn lichaam eerst uitgebreid te willen overleggen of het daar eigenlijk wel zin in heeft.

Hoe nu verder? Het eerlijke antwoord is dat we dat nog niet precies weten.

Voorlopig vinden Remco en ik het leuk om verder te ontdekken hoe ons lichaam reageert als we wat langer in ketose blijven. Misschien blijkt dit uiteindelijk een leefstijl die goed bij ons past. Misschien nemen we alleen bepaalde onderdelen mee en vinden we daarin onze eigen balans.

Voor ons begon keto als een experiment uit nieuwsgierigheid. Inmiddels zijn we benieuwd hoe het voelt om wat langer in ketose te blijven. Of dit een blijvende leefstijl wordt? Dat weten we nog niet. Maar één ding is zeker: die avondreep chocolade krijgt voorlopig een stuk minder kans.